Ferfarre

[foto: Drents Museum]

Wy sille ferfarre.” sei myn pake dan. Hja wennen oan in opfeart, sy neamden dy ‘de Wyk’.

Pake wie turfmakker en beppe sutele mei de koer. Se hiene it net sa rom mar dat wie wenstich yn de tritiger jierren.

Ferfarre, dat wie do destiids mei de pream. Dy lei dan foar de wal en sa waard er fan alles yntôge, oant de hinnen ta. Somstiden gongen se mar in pear meter fierderop. It hong fan de mildens fan boer ôf hoe lang se der lizze mochten.

As bern ha wy der in prachtige tyd hân; aaisykje, sletsje springe en swimme yn de opfeart. It gong hun nea te gek. It binne dierbre oantingkens wurden.

Ek wy sille ferfarre (yn dit gefal ferhûzje). Net troch ‘de Wyk’ as mei de pream mar mei in ofisjele ferhûsauto.

Wat moat mei en wat net? Myn man hat er muoite mei en wol alles mei nimme.

Ik nèt, ik moat werom tinke oan dy pream .

Ferfarre…

Reanimearje

Wolle jo ek reanimeare wurde?” freget de suster wylts se de gerdynen om myn bed ticht lûkt.

“Hoe sa?” freegje ik; “Ik ha allinnich mar de gryp.”

“Dat is standerd.” seit se; “Dat moatte wy freegje.”

“En wat is it telfoannummer? Wa kinne wy skilje as it mis giet?” 

“Ik soe it net witte.” sis ik; “Hja wurkje allegearre.”

“Lit mar gewurde. As  it sa fier is, dan sis ik it wol.”

“Ne,” seit se; “dat moatte wy fan tefoaren witte. Jo witte it mar noait.”

Se freget my it himd fan it got. ‘Wannear binne jo berne en wat  foar jiertal?’ ‘Se is oan it ùtfinen hoe fier de diminsje taslein is.’ giet it troch my hinne.

“Wat foar dei is it hjoed en wat foar datum?” freget se.

Der moast ik oer nei tinke: ik wit wol de datum want it wie oars ùs mem har jierdei west. Mar de dei koe ik my net herinnerje. “Witte jo dat miskyn ek?” freegje ik.

It bliuwt efkes stil. “Nò jo my dat my op de man ôf freegje… Ik wit it ek net.” seit se.

“Dus,” sis ik; “der mankearet neat oan ùs beide kadaster!”

We moatte laitsje, it ies is brutsen tusken ùs. Nei koart oerlis mei har meardere bringe se my op seal. Ik nim my foar om it er mar fan te nimmen. Wannear wurde jo wer sa yn de watten lein?

En dat allegearre troch de gryp.

Kleureblinens

Sjoerd F. Talsma hat in ferhaal op it Nijs set: Ferkearde sokken (spegeltsje).

It wie foar my in werkennen, ek by ùs giet it sa om en ta. Troch de jierren hinne binne dy gewoanten der yn slûpt. Fremde gewoanten fyn ik no, efternei besjoen.

As wy fuort sille lis ik syn klean fantefoaren klear op bed, dùdlik sichtber. Bûten syn smaak om is myn man ek noch kleureblyn. As ik him net foar bin hat hy de gekste kombinaasjes oan.

It wurdt jo somstiden skel foar de eagen. Mar dan moat er ta syn grutte argewaasje omklaaid wurde.

“Wat moat ik dan oan lûke?” seit er mei in ferhûddûke gesicht. Fûterjend begjin ik passende klean by elkoar te siikjen.

“Do moast nije klean ha.” sis ik; “En dan freegje wy ek om in goed adfys.”

“Dat is jildweismiterij.” seit er; “Wat gean ik no fuort? Ik ha sels genoch.”

“As er in klaaiingsaak fan dy bestean moast,… dy hie allang fallyt west.” sis ik wrantelich.

“Lit him gewurde je.” sei in freondinne.

Nè,” sis ik; “ik wurd der foar oan sjoen.” 

Kleureblinens…

Thùssoarch

Eltse dei om de selde tiid komt in ferpleechster fan de Thùssoarch by ùs oan hûs. Medisinen foar myn man en foar my it selde, allinnich foar in oare kwaal.

It binne allergearre ferskillende froulju. Lyts en grut, blond en donker. It hat lang duorre foar dat ik se by de foarnamme koe. Want eltse dei komt er in oar frommiske lâns.

Mar stadichoan lear ik se kinnen.

Se komme allegearre ùt dizze omkriten. Ûndanks ùs leeftydsferskil kinne wy goed mei elkoar oerwei.

By flarden as de tiid it ta lit, leare wy elkoar kinnen. Se hawwe stik foar stik in oare eftergrûn.

“Werom bisto ferpleechster wurden?” freegje nijskjirrich want soks boeit my no.

Se sei; “Ik ha jierren yn in fabryk wurke en do krige ik de kâns om in omlearderskursus te folgjen. En sa ha ik keazen foar de soarch want der is osa ferlet fan.”

Wer in oaren ien is ek op lettere leeftyd begon te learen. Se woe wat betsjutte foar de maatskappij.

En sa hat elk har eigen reden om nei de Thùssoarch te gean.

Mar it falt my op; se dogge it allegearre mei in protte ynset en leafde. Waar as gjin waar, snie as glêde dyken, by nacht en untij binne se op in paad.

Want der wachtet ommers ien op harren.

Minke

Sykjend geane har fingers oer de tafel. It getik fan de neils op it tafelsblêd jouwe argewaasje. ‘Oan wat oars tinke.’ hâld ik my sels foar.

Ik sjoch nei bûten, de lju rinne stadichoan nei hun ôfspraken yn it sikenhûs. It is in einleaze stream dy de hiele dei troch gean sil. Taksjes, rollaters en berneweinen wikselje elkoar ôf.

Op de eftergrûn begjint it tikjen fan de neils wer op nij.

Miskyn moat ik it op in oare boech smite. Ik pak in stoel, gean neist har sitten en pak har hân. “Hoe hjitte jo?” freegje ik. Unfersteanber mompelt se wat en stoaret foar har ùt.

Wat soe se sjen? “Hoe hjitte jo?” freegje ik noch es. Hiel sêft seit se; “Minke…” 

“Wat in moaie namme!” sis ik; “Hoe hjitte jo fierder? Hoe is jo efternamme?”

Unfersteanbere lûden komme my temjitte. “Ik hjit Wokke.” sis ik. Se knypt efkes yn myn hân. “Prate jo Frysk? Jo komme dochs ùt Fryslân ?” freegje ik.

As waard se stutsen, kjel lûkt se har hân rimpen werom. “Ne!” seit se ynienen dùdlik fersteanber; “Ik haatsje de Fryske taal!”

De neils slaan wer foel op de tafel. Spitich, ik ha sûnder it te witten in âlde woene iepen makke.

Middeis komt de soan om de neils te knippen.

Wy rêde ùs best

Hoe giet it mei jimme?” freget de buorfrou by it tôgjen fân de smoargens nei de dyk. “Goed hear.” sis ik; “Wy rêde ùs best.”

“Hoe giet it mei jo man?” freget se rinnende wei. “Best, hear.” sis ik en sis mar net hoe it echt giet; it is in formalteit. Se is hastich en yn gedachten allang wer earne oars.

“Hoe giet it mei jimme?” freget ien fan de tsjerke. “Goed, hear.” sis ik. Wat moat ik derop sizze?

Moat ik fertelle dat hy ferjitlijk wurdt? Dat wy alle dagen nei syn gehoarapperaat, syn stok, syn toffels en syn gebit sykje?

“Hoe giet it thùs?” freget in soan meilibjend oer de telefoan. “Goed hear, wy rêde ùs best.” sis ik.

Dat is ek sa, net ien wurd is ferkeard. It giet goed mei ùs, wy hawwe ommers inoar noch?

“Hast myn skuon ek sjoen?”

“Ik kom er oan!”

 Wij rêde ùs best …

Heite- & Memmedei

Komst efkes om in bakje?” freegje ik oan myn freondinne.

“Nè,” seit se; “myn soan hat Heitedei.” “Mar dan is hy dochs thùs?” freegje ik. “Dat is`t him no. Dan wol hy dat ik him assitearje by de bern.”

“Wannear hast dan wol tiid?”

“Nò eiglik nea. Ûs dagen binne beset. Myn skoandochter is lùzemem wurden en dan moat ik earst mei har oerlizze as it har past.” andert se.

In oare kunde hellet en bringt mei har man de bern moarns en middeis nei skoalle.

“Kinne se net better fytse?” freegje ik; “It is net sa fier fan jimme hûs ôf.” “Nè, it ferkear is sa drok wurden. Dat fertrouwe wy net.”

En sa binne se de hiele wike oan it heljen en bringen. It iene bern moat nei it swimmen, de oare nei fuotballen en dan giet er noch ien nei muzykles.

“Lokkich hoech ik net iten te sieden. Dat krije se op skoalle.” seit se. “En dat is hiel ferantwurde. Se krije gjin fet, gjin sûker as sâld.”

“Krije se dan wol sèd?” freegje ik ûnnoazel.

“As wy jûns thùs komme, dan ha wy de put er ùt en gean betiid op bed want moarn moatte wy wer optiid presint wêze.”

Hoe hawwe ùs Heit en Mem dat hân? freegje ik my ôf. Ik wit wol: de tiden binne oars. Ùs beppe woe noch wol es oppasse as ùs mem in reiske hie fan de frouljus ferieniging. Mar der bleun it by. Jier yn, jier ùt hie sy Memmedei. Heitedei bestie noch net.

“Misse wy wat?” freegje ik myn man.

“Ik wol dy wol helje en bringe hear mar ik wol thus ite…” 

Lit him no mar

Lit him no mar.” seit syn heit. De soan sil wer fleane  en wol yn Colombia.

Hy is in enthousiast Paraglider. Oerâl op de wrâld hat hy flein. Yn it deistich libben is hy skipper en fertsjinnet syn brea op it wetter. Mar syn grutte hobby, dat is fleanen. Sa gau as hy kin is hy fuort. De reizen binne al fier foarùt boeke.

Hy  sil no nei in lân wat in prachtige natûr hat. In lân mei bergen en in freonlike befolking.
“Hoe fynt mem dIt?” freget er. Hij stiet foar my en lit grutsk syn fleantenue sjen.

In grutte helm wurdt opset mei in hiel aparte bril. Mar ek in stuoltsje mei in soart touwen, gespen en riemen.

“Der is in hiele grutte brêge ynstoart.” sis ik; “der wiene hiel wat deaden en ferwûningen.”

“Der is ek noch al wat korrupsje yn it lân.” gean ik fierder. “Dy is oerâl op de wrâld, mem!”

Werom giet er no net nei de hunebêdden fan Drinte as de offâlbulten fan Omrin?

“Lit him no mar.” seit syn heit.


Read More

Gryp

Photographer unknown.

Tink er om dast net ferslave rekkest.” seit myn freondinne.

We sitte sa wy went binne mei jierdeis: yn in kring. Eartiids siten manlju by manlju en froulje by froulje.

Ik siet as bern altyd by de manlju, dy hiene folle ynterresanter praat fûn ik. Sa no en dan waart ik fuort stoerd, dan hiene hja it oer ûnderwurpen wat ik net hearre mocht.

De manlju dronken jonge jenever mei in skepke sûker as in bearenburgje en de froulje avondmaalswyn as in Advokaatsje mei slachrjemme.

Nei gelang de tiid foardere waart it drokker en lûdroftiger.

En dan fûn ik it spannend wurden want de ferhalen kamen los. Mar spitich genoch moast ik dan de hûn ùt litte.

As wy as bern de gryp krigen dan makke ùs heit in hjitte grog foar ùs.

Der kaam konjak en sitroen yn mei brune sûker en kokjend wetter. Mei soarch waart dat klearmakke.

“Moarn bist wer better.” sei er dan en streak oer myn koortsige holle. De oare deis wie ik better. Kaam dat no troch de grog as de aai oer myn holle?

“Mei drank moat min oppase.” seit se en leppelt oan har Abbekaat mei slachrjemme. “Do hast gelyk.” sis ik en nim noch in grog. Want moarn ha ik de gryp.

Folle Lok & Seine, Friezen! 2017 | 2018

Sa as jimme grif ek dogge sjoch ik efkes efterom. Foaral as min âlder wurdt begjint de skiednis dùdlike foarmen oan tenimmen.

Wat hat dit jier my brocht as wat moast ik ynleverje? It wie in jier fan ôfsjen mar ek fan in hiel soart rikens.

En der hawwe jimme as trouwe lêzers en foarbygongers diel oan hân.

Ik koe en kin op dit plak myn ai kwyt, jimme ynsperirearre my. Trystege dagen waarden ljochter en fleurden my op.

Wat my ek bliid makket; dizze stikjes wurde oerâl op de wrâld lêzen. Want oerâl ha Friezen hun festige en ta wenjen set. Fan Sjina oant Amerika, fan Sùd-Afrika oant Sweden, België, ensafuort hinne.

En dat komt troch de Fryske taal. It is fan thùs, fan heit en mem, fan bruorren en susters. En fan it doarp en de minsken dy by dyn jeugd hearden. En ast om ùtens wennest wurd dat osa wichtich.

En sa wol ik jimme, wert wy op `e wrâld ek binne, in lokkich nijjier winskje! Dat it jim bringe mei wat jimme der fan ferwachtsje.

Waarme groetnis fan Tidenhawwetiden.nl!

WP-Backgrounds Lite by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann 1010 Wien