Oer mijsels

Selsanalyse

trochPosted on 0 Comments1min read909 views

Ùs mem is har oan`t ferklaaien, samar yn 'e wike. Op myn fraach: "Wer sil mem hinne?", is har koarte andert; "Dat hearst straks wol". Se pakt de fiets en giet it doarp yn. Nei in skofke komt se tige optein wer thùs. Mei in djippe sucht seit se: "Ik hie wat goed te meitsjen en soks moat earst ùt de wei."

Se hat har yn har libben hiel wat ferklaaie moatten, sy wie hiel spontaan en sei wat sy tocht. Nò by it âlder wurren untdek ik dat ik al mear en mear op har begjin te lykjen. Myn libben lang ha ik fansels op har like. Mar nò betraapje ik my der op dat ik har karaktereigenskippen erft ha, goeie mar ek minder goeie. Wy binne spontaan en sizze wat wy tinke en dat kin net by eltsenien. Wy besearje soms minsken ûnbewust. En werd ik in glandige hekel oan ha is dat ik argewaasje mei immen ha. De minsken rjocht yn de eagen sjen, âld sear opromje en skjin skip meitsje.

Mar ik tink dat ik yn myn libben noch hiel wat ôf fietse moat.

Selsanalyse; wat kin dat soms goed wèze...


Strikken

trochPosted on 3 Comments1min read1268 views

Mids yn de lèste wrâldoarloch hippelje twa lytse famkes nei skoalle ta. Op hun holle stean grutte oranje strikken rjucht oerein. Mem hie se sa stevich yn it hier dien dat hja liken wol sjineeskes; de eagen stienen bryk yn 'e holle.

Se hiene de opdracht krige: ùt noch yn mocht  ien oan de strikken komme. Hja wiene noch mar krekt yn skoalle as se moasten al op 'e gong komme. By it Haad fan de skoalle stie in fremde man yn swarte klean. Hy moast fan de swarte man de oranje strikken ùt it hier helje. Mar it Haad sei: "Nè, dat doch ik net. Ik mei net oan myn bern komme."

Hy stjûrde ùs nei hûs en wy moasten dalik werom komme sûnder strikken. Mar ùs mem sei: "Der komme hoe dan ek strikken yn want Keninginne Wilhelmina is hjoed jierdei." Dû kamen der grutte swarte strikken yn; in teken fan rou. We wiene noch mar krekt wer op skoalle as we moasten wer nei hûs. Ùs mem stie ùs al op te wachtsjen mei noch gruttere strikken nò wiene se wyt. Se sei: "Wyt is de kleur fan de oerjefte mar ek fan befrijing."

Wat wy dèr fan tochten? Myn suster fûn it in soad geskyt mar ik fûn it tige spannend dat ùs mem dat oandoarde. Dat wie wat... In died fan ferset fan in ienling der`t in hiele protte fan wienen yn Fryslân.

De skriuwster dizzes oan de linkerkant mei een grutte strik yn it hier.

Sliepeleazens

trochPosted on 0 Comments1min read822 views

Hawwe jimme dat ek wol es dat je midden yn 'e nacht wekker wurre en net wer sliepe kinne?

Ik doch myn ùterste best en gean fan de iene side op de oare. Alles wat er hjoed bard is giet as in film oan myn eagen foarby. It slagget my net om de bylden dy myn harsens hjoed op slein ha en oan myn eagen foarby gien binne kwyt te reitsjen. Ik gean der mar ôf en set de televyzje oan.

It doarp wer ik berne bin is foar Omrop Fryslân. Wat doche de ynwenners hun best om goed foar it ljocht te kommen. De striid tusken de doarpen is los brutsen; welk doarp soe it beste ùt de ferve komme? Ik libje o sa mei, ek al wenje ik der net mear. Myn eigen doarp is favoryt fansels. Ik sâpje wat troch fan de iene sinder nei de oare. De rjochtsaak fan de deade poppen ùt Beets wurd hierfyn ùt de doeken dien. De media kin der mar gjin genoch fan krye, op alle sinders wurd it ùtsjûrd.

Sa gean ik fierder mar wur nearne sloech fan. Bûten it nijs om binne it allinne mar programma`s fan moaie jonge froulje dy amper klaaid binne en graach kontact ha wolle. Mar dat boeit my net, se litte my allinne mar sjen dat ik dy leeftiid allang efter my litten ha.

Ik nim mar in sliepmûtske. Mooglik slagget it dan.


Diskriminaasje

trochPosted on 1 Comment2min read976 views

"Dat wurd letter neat mei dy...", seit de man foar my.

Ik sit tsjin oer in strange, hurde man. Hy is de haadmaster fan de kristelike skoalle ùt myn doarp. Mei grutte  ferwitende eagen sjocht er my oan. It giet oer it lèste rapport; ik moat nei in ferfolch oplieding. Ik sjoch him tinken mei in djippe rimpel yn syn holle ("Wer moat ik mei dit bern hinne?")

Ik moat ta jaan: ik wie net in learder. Ierdrykskunde en rekkenjen koe fan my stellen wurre. Mar  grammatika en taal koene se my wol wekker foar  meitsje. En as ik op  moandeitemoarn in psalmferske foar de klasse opsizze moast dan wie ik yngelokkich.

Yn myn jonge jierren wiene der noch al wat rangen en stânden. Mar ek ferskaat yn leauwen sa as tusken de herfoarmden en grifformearden. De herformden hiene de oerhân en siten yn hast alle bestjoeren, sawol yn it skoallebestjûr as yn it ferienigingslibben. { lokkich binne hja letter  ien wurren  de  P.K.N. } Boppedat wiene wy arbeidersbern en ek noch grifformeard dus kânsen wiene der net foar ùs. It ienichste  foar de famkes wie de hùshâldskoalle en foar de jonges de ambachtskoalle.  Sa wie dat dû, wy wiene net de ienichsten. We wisten net better. Diskriminaasje is fan alle ieuwen en alle tiden. It hat nea oars west. Lokkich binne hjoed oan 'e dei mooglikheden genoch om jin te ûntwikkeljen en te ûntjaan.

En mei it famke is it goed kaam, moast it haad fan de skoalle es witte...

Mar hielendal is it slagge as har bern nei  har dea sizze: "It wie in minske om fan te hâlden."

Oanpasse

trochPosted on 1 Comment1min read1027 views

Dû ik yn it houliksboatsje stapte sei de omjouwing:"Do moast dy oanpasse." "Oanpasse?" tocht ik; "Wat is dat? Moat ik nò in oaren ien wurre?" Ik hie der gjin benul fan wa ik dan wèze moast. Hja betsjutten wat yn de maatskippy en op it sosjale med hiene hja wat yn te bringen. Dus ik die myn ùterste best om in oaren ien te wèzen en der by te hearren. Ik wie in kamelion wurren. Ik paste my oan, prate en bewege my sa as fan my ferwachte waard. Mar ik wie net de persoan dy ik altiid west hie. En as jo net jo sels wèze kinne binne je ek net gelokkich.

It libben hat my leard om te wèzen sa as ik bin. Ik bin dy ik bin en der is mar ien fan.

Myn rie is dan ek: bliuw altiid tichte by dy sels, der komst it fjirste mei.

Poèzy- Poesje- album

trochPosted on 2 Comments1min read973 views

"Moast es lâns komme", sei myn broer; "ik ha in ferrassing foar dy." Meer woe hy net sizze. Ik nijskjirrich fansels.

Al ridlik gau nei dit petear fertelde hy dat it haad fan de Basisskoalle ùt myn doarp op besite west hie. By it opromjen fan de souder fan de skoalle wiene er twa poèzy- albums fûn. En omdat ik in echte fryske namme ha dy net faak foarkomt tochten sy oan my. Nei fyfensechtich jier hie ik myn poèzy-albums werom.

By it lèzen fan dy ferskes waard ik bytiden oandien fan. Skoallefreondinnen dy ik al lang ùt it each ferlen hie gongen oan myn each foarby. Myn âlders, myn pakes en beppes; hja stiene der allegearre yn. En dan dy printsjes der by, it wie oarlogstiid neat te kryen. De minsken moasten kreatyf weze. Der waard wat ôfknipt en plakt. It earste poèzy-album kaam ùt it jier 1941 en de twadde ùt 1946.

Foar`yn it boekje stiet yn breklik handskrift;

Libje fleurich mei ferstân, yn ùs Fryske lân.
Hâld dy oan ùs Fryske aard.
Yn dyn wèzen, yn dyn praat.
Slocht en rjocht en froed
fan sin, sûn en rûn,  dan is `t goed.

Nijsgjirrich, net?

In bliid minskebern

trochPosted on 0 Comments1min read1031 views

We hawwe besite hân fan in freon dy wy al hjirren kinne. Altiid gesellich, we hawwe hiel wat te bepraten. Mar it praat wurd dreger. Hoe langer hy bliuwt, hoe swieder it  petear wurd.

It giet oer hoe dreech de âlde minsken it tsjintwurrich ha. Oer de fersjennings foar âlderen en hoe djûr as alles wurden is. Sa giet it petear fjirder en it wurd al swier setteger. Lang om let gryp ik yn; ik kin it net mear oanhearre. Ik begjin op te somjen hoe goed as wy it hawwe yn ùs lân. Ien ding ha ik ôfgryslik de pest oan: negativisme.

Myn man wol ek noch wol ris dy kant ùt skeie as hy foar it sjoernaal sit. Mar ik gean net mei; ik ferpof it. It falt net altiid mei fansels as alles je tsjin sit. Mar dochs besiikje ik tsjin alles yn posityf te bliuwe. Ik sjoch mar nei de lytse dingen om my hinne. Sa as ùs fûgelhokjes dy wer bewenne binne en it jonge grien komt ek al wer ùt de grûn. Ik nim my foar een in bliid minskebern te bliuwen, wat se ek om my hinne sizze.

Wez in sinnestriel in oar hat er ferlet fan, witte  jim noch...

De au pair

trochPosted on 0 Comments1min read1004 views

Al wer jierren allyn gong in famke ùt Fryslân as aupair nei Ingelân. Sy woe net allinne de taal leare mar ek selsstannich wurde. Sy hie de grutte leafde fûn mar troch stânsferskil en wize fan leauwen (wie dû sa) woe sy wis wèze dat it allegearre wol de muoite wurdich wie.

Fia kunde kaam sy by minsken yn it sintrum fan Londen telânne. Sa ùt in doarpke yn Fryslân delpoate yn in wrâldstèd. Sy koe amper hollânsk prate, lit stean fan ingelsk. De frou wie balletdûnseres en de man ingenieur. Se hiene ien bern en tige bedoarn. Wat wie sy earste tiid ûnwennich mar se sette troch. Nei in skofke kryge sy freonen en it begon te wennen. Oan 't in freon tsjin har sei dû hy fan har ferhaal hearde;

"Do moast nei de stim fan dyn hert harkje en net nei oaren."

En dat hat se dien. Se hat hja sels kinnen leard mar ek de taal...


Presintsje

trochPosted on 2 Comments1min read1256 views

"Ik ha in kadootsje foar mem.." seit myn soan. "Dat is moai" siz ik; "foar presintsjes bin ik altiid yn." "Ik ha in webside foar mem. Dan kin mem har ferhaaltsjes kwyt en dat is moai foar it neiteam."

Nò, neiteam ha wy noch net en wat moat in oar mei myn ferhaaltsjes? Ik ha noch al wat tsjinaksele mar de soan hâld fol. "It is krekt wat foar mem." En omdat ik net ûntankber wèze wol siz ik; "Foart mar."

Nò moat ik sizze; hy kaam op it juste momint. Ik wie wat ûnmoedich en siet wat yn 'e skuorsek. Troch dat wy in neiste misse moasten en dan ek noch in pols brekke, dat dy de doar ticht. De webside wie der en nò moast ik wol fjirder. It is "Tiden hawwe Tiden" wurren. Ik moat sizze it hat my te pakken. Ik kin nò myn ai kwyt. It sil wol mei fallen en opstean gean, der sille taalflaters en missers yn sitte. Ik hoopje dat ik troch myn stikjes net ien skramje of op it sear kom...

Allinne mar dat jimme it nysskjirrich fine en oars hat it neat om 'e hakken...

Gryp

trochPosted on 1 Comment1min read1023 views

Sûnder dat wy nei Mexico west hiene krige ik de gryp. Mar ik tink dat it in Fryske fariaasje der op wie. Krekt sa hommels en dwers. Okkerdeis hawwy mei in taxi riden en de sjaufeuze hoase har ùtelkoar. It wie in simpetyk frommiske en de reis wie net djûr. Mar dat der it grypfirus by yn begrepen wie waar net fermeld.

Hawar der lei ik dan foar mets. It barren fan de wrâld om my hinne ynteresseare my gjin moer. De fersoarging wie prima mar it hie om my net hoecht. Ien keer waar my in board sop brocht, it wie fan ûndùdlike makely. Best bedoeld fansels mar lit my mar lizze. Bûten it beroerd fiellen giet alles gewoan troch.

Gek genoch fûn ik it noflik, sa in pear dagen bûten wurking te wèzen. Net ien hie my nedich en ik hoegde my nearne mei te bemuoien. Soms ha jo wolris it gefoel: ik bin ûnmisber. Mar it rèd him best ek sûnder dy. Myn fekânsjedagen binne wer foarby en ik fiel dat ik wer nedich bin.

En moatte jimme in taxi ha, freegje dan as by de priis ek in grypfirus ynbegrepen is